So ’n maatreël moet deel wees van ’n veel breër strategie om kinders se ontwikkeling en veiligheid aanlyn te beskerm, sê Linique Hanekom van die Noordwes-universiteit se sentrum vir gesondheid en menslike prestasie. ’n Beperking kan help om jong gebruikers beter teen kuberafknouery en skadelike inhoud te beskerm

Hanekom, wat spesialiseer in neuro-ontwikkelingsversteurings, vroeë kommunikasie-intervensie, asook taal- en spesifieke leerversteurings, meen Suid-Afrika moet die moontlikheid van so ’n ouderdomsbeperking ernstig oorweeg.

Verskeie lande het reeds stappe gedoen om kinders se toegang tot sosiale media te beperk. Australië pas sedert 10 Desember 2025 ’n nasionale minimum ouderdom van 16 vir sosiale media toe. Indonesië het soortgelyke beperkings ingestel, terwyl die Verenigde Koninkryk aangekondig het sekere sosiale-mediadienste gaan vanaf die lente van 2027 ontoeganklik vir kinders jonger as 16 wees.

Linique Hanekom van die Noordwes-universiteit. Foto verskaf

Hanekom sê Suid-Afrika behoort die moontlikheid van ’n ouderdomsbeperking ernstig te ondersoek, maar verkies die term “ouderdomsbeperking” bo ’n strafgerigte “verbod”.

“Ek sou nie ’n beperking as ’n volledige oplossing beskou nie. Dit behoort deel te wees van ’n breër strategie vir kinderontwikkeling en aanlyn veiligheid waarby ouers, skole, die regering en tegnologiemaatskappye betrokke is.”

Suid-Afrika moet ander lande se benaderings bestudeer sonder om dit bloot na te volg. Plaaslike beleid moet rekening hou met ongelyke toegang tot tegnologie, verskille in digitale geletterdheid en onderwys, datakoste en die feit dat baie kinders die internet gebruik om te leer, inhoud te skep, gemeenskappe te vind en ondersteuning te soek.

Vir jonger kinders is werklike menslike interaksie ’n belangrike deel van ontwikkeling. Foto: iStock

Ouderdomsverifikasie kan ook privaatheidskwessies meebring, terwyl vasberade tieners moontlik maniere sal vind om beperkings te omseil. “ ’n Beperking sonder opvoeding, aanspreeklikheid van platforms en toeganklike alternatiewe sal waarskynlik nie voldoende wees nie,” sê Hanekom.

Die risiko’s verbonde aan sosiale media gaan volgens haar verder as bloot blootstelling aan onvanpaste of skadelike inhoud. Vir jonger kinders is werklike menslike interaksie ’n belangrike deel van ontwikkeling.

Taal ontwikkel onder meer deur gedeelde aandag, beurtwisseling, die lees van gesigsuitdrukkings en lyftaal, vrae vra en misverstande regstel. “Die kwessie is nie bloot wat ’n skerm aan ’n kind doen nie; dit gaan oor dit wat die skerm moontlik verhoed.”

Aanlyn misbruik kan ook ’n kind se huislewe binnesluip. Foto: iStock

Navorsing beklemtoon ook die manier waarop en konteks waarin kinders skerms gebruik, is belangrik. In ’n sistematiese oorsig en meta-analise wat in 2024 in JAMA Pediatrics gepubliseer is, is bevind groter blootstelling aan programme en agtergrondtelevisie onder kinders jonger as ses hou met swakker kognitiewe uitkomste verband.

Vir ouer kinders kan sosiale media ’n groter invloed hê tydens ’n fase waarin identiteit, emosionele regulering en selfbeeld steeds ontwikkel. Sosiale vergelyking, die vrees om uitgelaat te word, druk om ’n geïdealiseerde aanlyn identiteit voor te hou en kuberafknouery kan alles jong gebruikers beïnvloed.

Algoritmes kan kinders ook blootstel aan inhoud oor selfbesering, eetversteurings, geseksualiseerde materiaal en geweld, selfs wanneer hulle nie doelbewus daarvoor gesoek het nie. Slaap is nog ’n belangrike bekommernis.

Laatnaggebruik, kennisgewings en inhoud wat voortdurend verfris word, kan dit vir kinders moeilik maak om van sosiale media weg te stap. Swak slaap kan weer aandag, geheue, leer, gedrag en emosionele regulering beïnvloed.

Aanlyn misbruik kan ook ’n kind se huislewe binnesluip en 24 uur per dag voortduur, terwyl skadelike inhoud binne ’n kort tyd ’n groot gehoor kan bereik. Kinders kan verder aan versorging deur vreemdelinge, bedrog, verkeerde inligting en gevaarlike aanlyn uitdagings blootgestel word.

Hanekom sê kinders moet toegang hê tot sigbare en betroubare verslagdoeningskanale en moet weet hulle kan enige aanlyn interaksie wat hulle ongemaklik maak, met ’n vertroude volwassene bespreek.

'Tegnologie moet deel van die kinderjare wees sonder om ’n 
plaasvervanger vir die kinderjare te word'

Ouers kan ook ’n rol speel om selfone snags uit slaapkamers hou, tegnologievrye gesinstyd instel en gesonde tegnologiegewoontes modelleer.

Skole kan selfoonvrye tydperke instel en kinders leer hoe media, algoritmes en advertensies werk. Die regering behoort ook vereistes vir veiliger verstekinstellings vir kinders, ouerkontroles, sterker databeskerming, beperkings op kontak met onbekende volwassenes, onafhanklike veiligheidsbeoordelings en groter deursigtigheid oor aanbevelingsalgoritmes te oorweeg.

Tegnologiemaatskappye moet op hul beurt meer verantwoordelikheid aanvaar vir skadelike inhoudkringe en ontwerpkenmerke wat hoofsaaklik daarop gemik is om gebruikers so lank moontlik betrokke te hou. 

“Ons moet wegbeweeg van ’n model waar daar van kinders verwag word om aan te pas by platforms wat hoofsaaklik ontwerp is om betrokkenheid te maksimeer.”

Hanekom waarsku egter die gesprek moenie ontaard in die beskuldiging van ouers wat soms op skerms staatmaak terwyl hulle werk, kosmaak, reis of bloot die uitdagings van ’n besige dag probeer hanteer nie.

Kinders het steeds slaap, spel, beweging, boeke, verbeelding, vriendskappe, gesprekke en reagerende volwassenes nodig vir gesonde ontwikkeling. “Die tegnologie moet deel van die kinderjare word sonder om ’n plaasvervanger vir die kinderjare te word.”

OFM Nuus sm

• Het jy ’n nuuswenk om te deel? Bel ofwhatsapp die OFM Nuus-lyn by 066 487 1427.