Doeltreffende logistiek is die lewensaar van die Suid-Afrikaanse landbou en ander uitvoersektore van die ekonomie. Dus moet die samewerking tussen Transnet, georganiseerde besighede en belanghebbendes in die landbousektor, om doeltreffendheid by hawens te verbeter, voortgaan.

Só skryf Wandile Sihlobo, die landbousakekamer, Agbiz, se hoofekonoom in sy weeklikse Agricultural Market Viewpoint rubriek.

Daar moet erken word dat die sagtevrugtebedryf aan die begin van 2024 verskeie uitdagings by die Kaapstad-hawe ervaar het, wat vertragings ingesluit het wat landbouondernemings duur te staan kom. 

“Nietemin is deurlopende samewerking om verbeterings te verseker die enigste lewensvatbare pad vorentoe en ons sien reeds die voordele van die verbeterings in die landbousektor deur die toename in die waarde van uitvoer.”

In die eerste kwartaal het landbou-uitvoer met 6% op ’n jaargrondslag toegeneem en $3.1 miljard bereik, volgens Trade Map-data. Dit is die gevolg van hoër volumes en pryse. Die produkte wat die uitvoerlys gelei het, was druiwe, appels en pere, mielies, wyn, appelkose, suiker, wol, vrugtesappe, perskes en appelkose.

Vanuit ’n streeksperspektief het Afrika die grootste deel van Suid-Afrika se landbou-uitvoer ontvang, wat 42% verteenwoordig. Die hoofuitvoerprodukte was mielies, graanmeel en -korrels, suiker, voorbereide kosse, appels en pere, vrugtesappe, koring, appelwyn en ander gegiste drankies, en sojaboonolie.

Die EU het sy posisie as Suid-Afrika se tweede grootste landboumark herwin en Asië verbygesteek, met ’n aandeel van 22%. Druiwe, appelkose, perskes, kersies, pruime, wyn, appels en pere, dadels, vye, avokado’s, koejawels, mango’s, wol en vrugtesappe was die primêre produkte wat in die eerste kwartaal na die EU uitgevoer is.

The map shows the level of import and export by country when it comes to trade in basic life products. pic.twitter.com/0dr3KxeCZ6

— S p r i n t e r F a m i l y (@SprinterFamily) November 12, 2023

Asië en die Midde-Ooste was gesamentlik die derde grootste landboumarkte vir Suid-Afrika en het 19% van die uitvoer verteenwoordig. Die hoofprodukte was appels en pere, druiwe, wol, suiker, beesvleis, sitrus, appelkose, kersies en perskes, skaapvleis, en sojabone.

Die Amerikas het vir 6% van Suid-Afrika se landbou-uitvoer in die eerste kwartaal gesorg, hoofsaaklik druiwe, wyn, vrugtesappe, appels en pere, neute, appelkose en kersies. Die res van die wêreld, insluitend die VK, het die oorblywende 10% van ons uitvoer beslaan.

Natuurlik handhaaf Suid-Afrika nie net eenrigtinghandel nie – die land voer verskeie landbouprodukte in. In die eerste kwartaal het hierdie invoer $1.6 miljard beloop, ’n afname van 4% op ’n jaargrondslag, volgens data van Trade Map. “Die daling het voortgespruit uit effens laer volumes en pryse van die belangrikste produkte wat Suid-Afrika invoer, soos koring en rys, waarvan pryse aan die begin van hierdie jaar afgekoel het vergeleke met die styging wat ons in 2023 gesien het.”

South Africa won't restrict maize exports.

The agricultural markets will remain functional in the usual way.

If the forecast crop materialises, there should be sufficient maize for the local market and some exports to neighbouring countries. pic.twitter.com/8pOBKJIztt

— Wandile Sihlobo (@WandileSihlobo) April 11, 2024

Soos in die meeste jare, was Suid-Afrika se belangrikste invoer in die eerste kwartaal koring, rys, palmolie, pluimveeprodukte en whisky. “Suid-Afrika het ongunstige klimaatstoestande om rys en palmolie te verbou en is dus afhanklik van invoer van hierdie produkte. In die geval van koring voer ons byna die helfte van ons jaarlikse verbruik in weens ongunstige klimaatstoestande.”

Met inagneming van beide uitvoer en invoer het Suid-Afrika se landbou ’n handelsoorskot van $1.4 miljard in die eerste kwartaal aangeteken, ’n toename van 20% vanaf die eerste kwartaal van 2023. “Die skerp styging was hoofsaaklik te danke aan die afname in invoer, terwyl uitvoer effens gestyg het.”

“Die uitvoersyfers vir die eerste kwartaal is bemoedigend, maar die neiging sal moontlik nie in die daaropvolgende kwartale volgehou word nie weens ’n afname in graanuitvoer. Graan- en oliesadeproduksie het gely weens die midsomerdroogte, wat groot opbrengsverliese tot gevolg gehad het.”

South Africa’s excellent agricultural export performance. pic.twitter.com/UKog58Tvnu

— Wandile Sihlobo (@WandileSihlobo) March 3, 2024

Buiten die kwartaallikse aktiwiteite, is daar ’n aantal beleidsoorwegings wat landbou-uitvoer sal ondersteun:

• SA moet gefokus bly op die verbetering van die logistieke infrastruktuurdoeltreffendheid en op die uitvoermarkuitbreidingsmissie vir die landbousektor. Daar is ’n behoefte aan verhoogde investering in hawe- en spoorinfrastruktuur en die verbetering van paaie in die plaasdorpe wat steeds die sektor se groei aan bande lê.
• Ons moet hard werk om bestaande markte in die EU, Afrika, Asië, die Midde-Ooste en die Amerikas te behou. Wat belangrik is, is dat SA in ’n toenemend verdeelde en brose wêreld ’n versigtige pad moet stap sodat sy buitelandse beleidsbenadering nie ’n negatiewe handelsbeleidsreaksie van sy tradisionele handelsvennote tot gevolg het nie. Dit is fundamenteel vir die land se landbougroei, volhoubaarheid en werkskepping.
• SA behoort marktoegang na sommige van die sleutel Brics+-lande, soos China, Indië en Saoedi-Arabië uit te brei. Ander strategiese uitvoermarkte vir SA se landbousektor sluit in Suid-Korea, Japan, Viëtnam, Taiwan, Mexiko, die Filippyne en Bangladesj. Die private sektor en die regering deel hierdie ambisie vir uitbreiding van die uitvoermark.
• Die departemente van handel, nywerheid en mededinging en landbou, grondhervorming en landelike ontwikkeling behoort die pad te lei vir uitvoeruitbreiding in hierdie landboustrategiese markte. Die uitkoms van die 15de Brics-konferensie in landbou het ook gefokus op die verdieping van handel binne die Brics+-lande terwyl ander markte buite hierdie groepering behou is. Dit was geanker op die klem vir Brics-lede om invoertariewe te verlaag en sanitêre en fitosanitêre hindernisse aan te spreek wat dieper handel binne hierdie groepering belemmer.

There she goes! Intra-Africa trade took an historic step forward today 1st South African shipment under the African Continental Free Trade Area departed port of Durban, where Trade Ministers of 54 AfCFTA member states & SA's Pres watched it set sail to other ports around Africa. pic.twitter.com/LnGPQ98xNv

— James Hall (@hallaboutafrica) January 31, 2024

“Daar is ’n behoefte aan verhoogde beleggings in hawe- en spoorinfrastruktuur en die verbetering van paaie in die landboudorpe wat steeds die sektor se groei beperk,” sluit Sihlobo af.

OFM Agri cg